Please note that as of mid-2005 the web pages of the Vanuatu Cultural Centre are now located at http://www.vanuatuculture.org.


TuskAgrimen Blong Risej long Vanuatu

AGRIMEN IA oli mekem long namba dei___, manis __ ,19__

BITWIN : NATIONAL KALJORAL KAONSEL we i ripresentem Gavman blong Ripablik blong Vanuatu mo lokol komiuniti, (oli kolem "Kaonsel") long wan pat.

MO

long (institusen)

(oli kolem "Riseja") long wan narafala wei.

SAPOS :

(1) Riseja i askem long Kaonsel blong mekem risej long Ripablik blong Vanuatu, hemi agri long ol kondisen we oli putum long hem insaed long pepa ia mo hemi folem gud ol samting we oli tokbaot long Polisi blong Vanuatu Kaljoral Risej.

(2) Kaonsel hemi agri blong letem Riseja blong mekem risej mo long ol samting we oli mas mekem insaed long pepa mo long Polisi blong Vanuatu Kaljoral Risej.

MO TASTAWE OL PATI OLI AGRI BLONG :

(1) Konsel i gat raet blong letem Riseja blong mekem risej long Vanuatu long stadi we oli mekem

wetem (ol) komiuniti blong

long (ol) aelan blong

wetem save blong (sapos i gat moa long wan Riseja i kam insaed long Kaontri)

blong wan taem i go kasem (talem sapos risej bae i stap insaed moa long wan visit)

POLISI BLONG RISEJ BLONG KALJA BLONG VANUATU

1. Mining

"Kastom" : tradisenol politikol, sosol, relijes mo ekonomik strakja oli go wetem ol narafala samting we oli joen tugeta long praktis mo sistem blong save mo ol spesel samting.

"Lokol komiuniti" : grup o ol grup blong man we oli stap mekem risej mo/o laef long eria we risej i stap tekem ples long hem.

"Ni-Vanuatu" : wan man Vanuatu we Konstitusen blong Ripablik blong Vanuatu hemi luk save.

"Ol samting we oli kamaot long risej" : buk we insaed i gat ripot, video, kompiuta, foto, tep rikoda mo plante narafala samting bakegen we oli stap kolektem long fil.

"Tabu" : wan samting we man i no save mekem, tajem, kakae o go kolosap nomata yu hu long eni taem.

"Tradisenol kopiraet" : raet blong wan wan man blong kontrolem infomesen we oli stap talem, givim mo yusum. Fasen blong tradisenol kopiraet hemi kam antap taem wan man hemi ona blong wan spesel ples (oltaem ol samting we oli tabu) we oli save olsemm wanem paoa blong hem i wok mo i toktok. Save ia hemi save minim nem, disaen o fom, praktis mo ol narafala samting bakegen.

2. Ol rul

i) Kastom hemi toktok blong gladhat blong ol gud wok blong ol pipol blong Vanuatu we hemi soem fulap difren kalja blong Vanuatu.

ii) Kastom hemi blong wan wan man, famili, laen mo komiuniti blong Vanuatu.

iii) Ol pipol blong Vanuatu oli luk save impotens blong save mo kipim kastom mo histri blong olgeta.

iv) Save hemi bildimap long risej long plante wei tru long ol pruv mo kritisaes, evaluesen mo intepretesen blong olgeta we oli laef yet. Risej hemi frut blong wok blong olgeta man we oli mekem risej long spesel lukluk blong olgeta.

v) Toktok mo save blong kastom mo histri blong Vanuatu i shud go stret feswan sapos kalja blong ol man hemi wan stret kalja, seken wan long ol narafala ni-vanuatu mo laswan long ol man we oli no stret man ples.

vi) Risej long praktis hemi koperetiv venja wetem ol Riseja, wan wan man mo ol grup blong ol man, ol lokol komiuniti, ol jif, ol kajoral filwoka, kaljoral fasin blong wok tugeta, lokol mo nasonal gavman.

3. Ol stetmen blong polisi

i) Risponsabiliti blong risej long Vanuatu

Nasonal Kaljoral Kaonsel blong Vanuatu i risponsibol long risej long Vanuatu anda long cap. 186,6(2)(e) blong ol loa blong Ripablik blong Vanuatu. Hemi rul blong Nasonal Kaljoral Kaonsel blong Vanuatu blong tokbaot mo implementem ol polisi blong nasonal risej (wetem ol sotfala toktok long pepa ia) mo ol samting we oli kam fastaem long risej, sponsarem mo mekem ol program blong ol risej olsem ol pat

POLISI LONG SAED BLONG YUSUM OL SAMTING BLONG KASTOM LONG VANUATU

1. Mining

"Ol samting blong kastom" : ol spesel kaen samting we oli mekem, ol saen, ol disaen, ol save mo ol fasin we oli kamaot long kastom. Tingting ia i kavremap eni kaen samting we i gat stampa blong hem insaed long kastom, we i soemaot mo holem mining blong blong hem long kastom, we i kamaot long save we ol man ples i stap pasem long wan jeneresen i go long narafala jeneresen, mo we hemi gat mining blong wan man, nasara o grup blong pipol long Vanuatu. Ol kaen samting blong kastom olsem i gat: ol samting we oli mekem (olsem ol artifakts); ol olfala, spesel mo tabu ples; ol nem, ol storian, ol singsing mo ol narafala pat blong ol kastom storian; ol danis, ol seremoni mo ol narafala aksen we oli pat blong kastom; ol defren fasin mo stael blong droa mo disaen mo ol spesel mak we oli stap yusum; ol spesel save long hao blong mekem ol samting, hao blong yusum ol samting, mo hao blong tokbaot ol defren kaen samting (klasifae ol samting)

"Kastom kopiraet" : kastom raet we i stap long wan wan man o nasara blong kontrolem mo lukaotem fasin we narafala man i save save mo yusum wan spesel samting blong kastom. Kastom kopiraet hemi minim se wan wan man o nasara i “ona” blong wan wan spesel samting blong kastom.

2. Ol polisi toktok

i) Stampa tingting blong polisi ia hemi blong protektem mo holem taet kastom raet blong ol man ples we oli ona blong ol samting blong kastom. Polisi ia i wantem mekem sua se evri taem we wan man i yusum ol spesel samting blong kastom long Vanuatu ol yusum folem stret fasin blong rispekt long ol kastom ona blong ol samting ia.

ii) Sipos wan man i wantem save yusum wan samting blong kastom sipos Ona blong samting ia hemi no tradisenol fom sapos i nogat apruvol blong tradisenol kopiraet. Taem wan man i yusum wan tradisenol fom hemi mas kontaktem ofis blong Kaljoral Senta blong Vanuatu blong hemi apruvum fom ia bifo man ia i save go mekem wanem wetem fom ia.

iii) Taem oli putumaot tradisenol kopiraet blong tradisenol fom, man we i wantem yusum tradisenol fom ia bae i go askem hao blong yusum fom ia sapos hemi mas mekem ol kwestin blong Agrimen blong Tradisenol Kopiraet (Apendeks 2 blong Polisi blong Risej blong Kalja long Vanuatu.)

iv) Kaljoral Senta blong Vanuatu hemi save poenemaot se ol man we oli holem taet tradisenol kopiraet blong tradisenol fom we ona o ol ona blong fom ia i no save o fom ia i gat tu mining long hem. Sapos hemi wan pablik fom o i gat disput long hem mo oli holem i stap, Kaljoral Senta blong Vanuatu i save holem tradisenol kopiraet ia. From nomo se kaljoral Senta i stap blong lukaotem, protektem mo promotem save blong tradisen long evri kalja blong Vanuatu, mo ol mani we hemi risivim long ol paymen we oli stap kam insaed oli go stret long wok blong fom ia blong i isi long transmisen blong hem.

v) Taem Kaljoral Senta i holem ol tradisenol kopiraet ia:

Kaljoral Senta bae i save letem apliken blong mekem bak fom mo i mas gat wan agrimen blong talem stret hao blong yusum fom ia, namba blong taem we oli spendem blong mekem bak mo hao bae oli save sendem ol kopi. Senta i mas lukluk gud long saed ia.

Wan wan taem nomo oli mekem kopi blong tradisenol fom ia, apliken i mas pem wan amaon long Kaljoral Senta blong yusum mo mekem sam kopi long hem.

Fasin blong wok ia oli putum nomo blong ol man we oli yusum tradisenol fom ia.

vi) Taem apliken i mekem bak wan kopi blong tradisenol fom, kopiraet blong tradisenol kopiraet holda i mas luk save fastaem.

Kaljoral Senta blong Vanuatu i save jenisim smol o wapemaot polisi we oli stap hae tumas. Sapos eni man i no folem fasin blong wok olsem we i stap, Kaljoral Senta hemi gat raet blong save holem ol samting olsem kaset o mani long nem blong man we hemi ona blong kopiraet folem wanem we Kaljoral Senta blong Vanuatu i putum i stap finis.

Sapos i gat eni kwestin blong askem o aplikesen blong mekem abaot tradesenol fom ia, yu save kontaktem :

Kureta, Kaljoral Senta blong Vanuatu, P. O. Box 184, Port Vila, Vanuatu.

Tel : (678) 22129 Fax : (678) 26590 e-mail: kaljoralsenta@vanuatu.gov.vu

Tusk

 









Archaeology World hosts this site.

Date Last Modified: 28-October-97 URL: http://artalpha.anu.edu.au/web/arc/vks/contrb.htm
Feedback to Archaeology World:
peter.hiscock@anu.edu.au.